ناچار ئۇچۇرلارنى پاش قىلىش: mzjubao@cnr

ئافرىقىدىكى نۇرغۇن دۆلەت يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشىغا كاپالەتلىك قىلماقتا

مەنبەسى:جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى     |تەھرىر:ئابدۇللا موللا|     يوللانغان ۋاقىت: 2020-11-12 10:18

دۇنيا ھاۋا رايى تەشكىلاتى باش بولغان، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئاشلىق، يېزا ئىگىلىك تەشكىلاتى، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مۇھىت پىلان مەھكىمىسى ۋە دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى قاتارلىقلار يېقىندا بىرلىكتە ئېلان قىلغان «ئافرىقىنىڭ 2019-يىللىق كىلىمات ئەھۋالى» دېگەن دوكلاتتىن ئايان بولۇشىچە، كىلىمات ئۆزگىرىشى پەيدا قىلغان كەلكۈن، قۇرغاقچىلىق، قاتتىق ئىسسىق ھاۋا رايى ۋە قۇملۇق چېكەتكىسىنىڭ ھۇجۇم قىلىشى-ئافرىقا رايونىنىڭ ئاشلىق تەمىناتىغا ئېغىر تەسىر يەتكۈزۈپ، ئىقتىسادىي تەرەققىيات ۋە ئاممىنىڭ سالامەتلىكىگە تەھدىت سالغان. يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشىغا كاپالەتلىك قىلىش-ئافرىقا دۆلەتلىرى دۇچ كەلگەن ئورتاق تېمىغا ئايلانغان.

يېزا ئىگىلىكى-ئافرىقىنىڭ ئىقتىساد تۈۋرۈكى ۋە ئاساسلىق تىرىكچىلىك مەنبەسى، كىلىمات ئۆزگىرىشىنىڭ ئافرىقىنىڭ ئاشلىق ئىشلەپچىقىرىشىغا كۆرسەتكەن تەسىرى روشەن بولدى. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئاشلىق، يېزا ئىگىلىك تەشكىلاتىنىڭ سانلىق مەلۇماتىغا قارىغاندا، بەك ئاسان ۋە كۆپ قۇرغاقچىلىق بولىدىغان سەھرايى كەبىرنىڭ جەنۇبىدىكى ئافرىقا رايونىدا، 2012-يىلىدىن بۇيان ئوزۇقلۇق يېتىشمىگەن نوپۇسنىڭ سانى %45.6 كۆپەيگەن. ئەڭ ناچار ئەھۋالدا، ئافرىقىنىڭ غەربى ۋە ئوتتۇرا قىسمىنىڭ ئاشلىق مەھسۇلاتى 2050-يىلىغىچە %13 ئازىيىشى، شىمالىدا %11 ئازىيىشى، شەرقى ۋە جەنۇبىدا %8 تىن ئازىيىشى مۇمكىن ئىكەن.

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئاشلىق، يېزا ئىگىلىك تەشكىلاتى يېقىندا ئاگاھلاندۇرۇپ، يېڭى ئەۋلاد چېكەتكىلەر زور مىقداردا كۆپەيگەنلىكتىن، شەرقىي ئافرىقىدىكى چېكەتكە ئاپىتى يەنىمۇ ئېغىرلىشىشى مۇمكىن دېدى. تەكشۈرۈپ كۆزىتىشتىن ئايان بولۇشىچە، چېكەتكە توپى يەمەن، ئېفىيوپىيەنىڭ شەرقىي شىمالى ۋە سومالىنىڭ شىمالىدىن جەنۇبقا قاراپ كۆچۈشى ھەم كېنىيەنىڭ شىمالىغىچە كېڭىيىشى، شەرقىي ئافرىقا دۆلەتلىرى مۇشۇ ئايدا يېڭى بىر نۆۋەتلىك قۇملۇق چېكەتكىسىنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچرىشى مۇمكىن ئىكەن.

ئافرىقا ساھىل رايونىدا، يېقىنقى مەزگىلدىكى ئېغىر كەلكۈن ئاپىتىدە نەچچە ئون ئادەم قازا قىلدى، نەچچە ئون مىڭ ئادەم يۇرت-ماكانسىز قالدى، يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشى غايەت زور زىيانغا ئۇچرىدى. دۇنيا ئاشلىق پىلان مەھكىمىسى ئاگاھلاندۇرۇپ، ساھىل رايونىدا يەتتە مىليون 400 مىڭ ئادەم ئېغىر ئاچارچىلىق ھالىتىدە تۇرماقتا دېدى. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مۇساپىرلار مەھكىمىسى توقۇنۇش، كۆك نامراتلىق، ئاشلىق بىخەتەر بولماسلىق ۋە يېڭى تاجسىمان ۋىرۇسلۇق ئۆپكە ياللۇغى يۇقۇمى قاتارلىق ئامىللارنىڭ گىرەلەشمە تەسىرىدە، بۇ رايون ئېغىر ئىنسانپەرۋەرلىك كىرىزىسىنى باشتىن كەچۈرمەكتە دېدى.

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئاشلىق، يېزا ئىگىلىك تەشكىلاتى ۋە دۇنيا ئاشلىق پىلان مەھكىمىسى 6-نويابىر دوكلات ئېلان قىلىپ، بۇركىنافاسو، نىگېرىيەنىڭ شەرقىي شىمالى، جەنۇبىي سۇداننى ئاشلىق ئېغىر دەرىجىدە بىخەتەر بولمىغان ئەڭ دىققەت قىلىدىغان قىزىق نۇقتىلىق رايون قاتارىغا كىرگۈزدى. توقۇنۇش، يۇرت-ماكانسىز قېلىش ۋە يۇقۇمنىڭ ئىشقا ئورۇنلىشىش ۋە يېمەكلىككە ئېرىشىشكە بولغان تەسىرى ئۈزلۈكسىز ئاشقانلىقتىن، بۇركىنافاسودىكى ئېغىر ئاچارچىلىقتا قالغان نوپۇس بەك تېز كۆپىيىپ، 2019-يىلىدىكى ساننىڭ ئۈچ ھەسسىسىگە يەتتى. دوكلاتتا ئالاھىدە ئاگاھلاندۇرۇلۇپ، توقۇنۇشنىڭ كەسكىنلىشىشى ۋە ئىنسانپەرۋەرلىك ياردىمى خىزمىتىنىڭ يەنىمۇ چەكلىمىگە ئۇچرىشى-ئېغىر قەھەتچىلىك خېيىم-خەتىرىنى پەيدا قىلىشى مۇمكىن دېيىلدى.

سىستېمىلىق، كەڭ قۇرساق يېزا ئىگىلىك تەرەققىيات پىلانىنى يولغا قويۇش

كەسكىن ۋەزىيەتتە، ئافرىقىدىكى نۇرغۇن دۆلەتلەر ئارقا ئارقىدىن تەدبىر چىقىرىپ، ئاپەتنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئىقتىدارىنى ئۆستۈرۈپ، يېزا ئىگىلىك تەرەققىياتىغا تۈرتكە بولدى.

كېنىيە ھۆكۈمىتى يېقىندا ئۈچ مىليارد كېنىيە شىللىڭى(تەخمىنەن 27مىليون 620مىڭ ئامېرىكا دوللىرى) ئاجرىتىپ، 200مىڭ كىچىك كۆلەملىك تېرىقچىلىق قىلىدىغان دېھقانغا تولۇقلىما بېرىپ، ئاشلىق تەمىناتىغا ھەقىقىي كاپالەتلىك قىلدى، شۇنىڭ بىلەن بىرگە پۈتۈن مەملىكەتتە ئالتە ئالدىنى ئېلىش، داۋالاش بازىسى قۇرۇپ، چېكەتكە ئاپىتى يۈز بەرگەن رايونلارنىڭ ئاپەتنى كونترول قىلىش ئىشلىرىنى ماسلاشتۇردى. نىگېرىيە ھۆكۈمىتى يېقىندا مۇنۇلارنى قارار قىلدى: يېزا ئىگىلىك تارماقلىرىغا 600مىليارد نايرا (تەخمىنەن بىر مىليارد 580 مىليون ئامېرىكا دوللىرى) قوزغىتىش مەبلىغى ئاجرىتىپ، كىچىك كۆلەملىك تېرىقچىلىق قىلىدىغان دېھقانلارنىڭ ھەمكارلىشىپ ئىشلەپچىقىرىشىغا ئىلھام بېرىپ، ئاشلىق تەمىناتىنىڭ بىخەتەرلىكى ۋە ئىمكانىيەتلىك سىجىللىقىغا ھەقىقىي كاپالەتلىك قىلىمىز. ئىقتىسادنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە زىمبابۋې ھۆكۈمىتى ئالتە مىليارد 100 مىليون ئامېرىكا دوللىرى ئاجرىتىپ، يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشىغا مەدەت بەردى شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئاشلىق ئىمپورتىغا تايىنىۋېلىشنى پەسەيتىش ئۈچۈن 2020-يىلىدىن 2021-يىلىغىچە بولغان يازلىق زىرائەت تېرىلغۇ پىلانىنى تۈزدى.

خەلقئارا پۇل فوندى تەشكىلاتىنىڭ لىدىرى گيورگيېۋا ۋە بۇ تەشكىلاتنىڭ ئافرىقا بۆلۈمى مۇدىرى سېلاس يېقىندا بىرلىكتە ماقالە ئېلان قىلىپ مۇنداق دەپ كۆرسەتتى: ئافرىقا دۆلەتلىرى يېزا ئىگىلىكىدە ھۆل-يېغىنغا يۈكسەك دەرىجىدە تايىنىدۇ، ھەر قېتىم قۇرغاقچىلىقتىن كېلىپ چىققان زىيان دۇنيادىكى باشقا تەرەققىي قىلىۋاتقان ئىقتىسادىي گەۋدىلەرنىڭكىدىن خېلىلا ئېغىر. ماقالىدا كىلىمات ئۆزگىرىشىگە تاقابىل تۇرۇش ئۇل ئەسلىھەسىگە مەبلەغ سېلىشنى كۆپەيتىپ، جەمئىيەت قۇتقۇزۇش ۋە مەبلەغ يۈرۈشتۈرۈش مېخانىزمىنى كۈچەيتىپ، تىپىنى ئۆزگەرتىش ياكى ئىسلاھات ئېلىپ بېرىش قاتارلىق تەكلىپلەر ئوتتۇرىغا قويۇلدى.

سىستېمىلىق، كەڭ قورساق يېزا ئىگىلىك تەرەققىيات پىلانىنى يولغا قويۇش يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشىنىڭ ئاپەتكە تاقابىل تۇرۇش ئىقتىدارىنى ئاشۇرۇش ۋە ئىمكانىيەتلىك سىجىل تەرەققىياتتا ئىنتايىن مۇھىم. 2005-يىلى باشلانغان ئېفوپىيە «ئىشلەپچىقىرىش بىخەتەرلىك تورى پىلانى» تەخمىنەن سەككىز مىليون نوپۇسنى قاپلىدى، ئون نەچچە يىلدا يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشى ۋە مەبلەغ سېلىش ئىلگىرى سۈرۈلدى، نامراتلىق نىسبىتى تۆۋەنلىدى، بۇ خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ دىققىتىنى تارتتى. خەلقئارا پۇل فوندى تەشكىلاتى مۇنداق دەپ كۆرسەتتى: «ئىشلەپچىقىرىش بىخەتەرلىك تورى پىلانى»دا پۇل مۇئامىلە سىستېمىسى ئارقىلىق يېمەكلىك كاپالىتى كەمچىل ئائىلىلەرگە جىددىي نەق پۇل يۆتكەپ چىقىم قىلىنىپ، تۆۋەن كىرىملىك ئائىلىلەر ۋە كىچىك كارخانىلارنىڭ مەبلەغگە ئېرىشىش يولى كېڭەيتىلىپ، ئۇلارنىڭ زەربىگە تېخىمۇ ياخشى تاقابىل تۇرۇشىغا ياردەم بېرىلدى.

يېشىل يېزا ئىگىلىكىمۇ ئافرىقىدا ئومۇملىشىشقا باشلىدى. نۆۋەتتە %70 دىن ئارتۇق ئافرىقا دۆلىتى پاكىز يېزا ئىگىلىكىنى «دۆلەت مۇستەقىل تۆھپىسى» كىلىمات ھەرىكىتىگە كىرگۈزۈپ، قۇياش ئېنېرگىيەسى ۋە تېخىمۇ ئۈنۈملۈك سۇغۇرۇش قاتارلىق يېزا ئىگىلىك تېخنىكىلىرى ئارقىلىق، يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتىنى زور دەرىجىدە ئاشۇردى شۇنىڭ بىلەن بىرگە سۇ بايلىقى ئىسراپچىلىقىنى ئازايتتى.

«ئافرىقا يېزا ئىگىلىكى غايەت زور يوشۇرۇن كۈچكە ئىگە، يېزا ئىگىلىكىگە مەبلەغ سېلىش ئەڭ ئۈنۈملۈك نامراتلارنى ئازايتىش ۋاستىلىرىنىڭ بىرى».ئانگولا، بېنىن، بۇركىنافاسو قاتارلىق ئ