Junggo uyghurche radiyo tori
Betni saqliwéling Bash bet qiliwéling
Tenterbiye  Ma’arip   Medeniyet   Pen-téxnika   Iqtisad   Xewer Merkizi
Tordiki Radiyo  Ghelite ishlar   Kocha parangiliri   Edebiyat   Qanun tori   Süret ambiri
Mexsius Sehipe  Widiyo   Filimler   Tarixtiki Bügün   Gülistan   Matériyal
  Bash bet>>Medeniyet>>Örp- adet         
 
Örp-aditimiz we medeniyitimizni bimenilikke yekletküzmeyli
Tehrir:Gülbehrem muxtar     Menbesi:Junggo uyghurche radiyo tori     Yollan’ghan waqit: 2013-11-20

 

 Milletlerning perqi aldi bilen sirtqi qiyapiti yeni chiray – turqi, kiyinishidin, shundaqla medeniyiti, tili, örp – aditi we bashqa nurghun tereplerdin ipadilinidu. Yéqindin buyan gézit – zhurnal, radiyo – téléwizorlarda milliy alahidilikimizni saghlam tereqqiy qildurup, ésil örp – aditimiz we parlaq medeniyitimizge toghra warisliq qilip, bimene we chékidin ashqan köz qarashlargha qarshi turush mezmun qilinghan teshwiqatlar köcheymekte. Bir nechche yil mabeynide jemiyette bash – közini qara chümbelde orap, kélengsiz yopka – köngleklerni kiyidighan xanim – qizlar köpiyip qaldi. Ularche ashundaq kiyinse, ‹‹diniy étiqadi ching, pak, teqwadar, heqiqiy musulman›› bolarmish. Qara könglek kiyish, qara chümbel artish ereb ayallirining shu yerning tebiiy muhitigha maslashturulghan kiyinish aditi. Undaq bolsa ereb döletliridiki qara chümbel artmaydighan, özlirining milliyche kiyimini kiyidighan, pakistan, hindoniziye, malaysiya, türkiye we ottura asiyadiki ayallar musulman emesmu? Xotun – qizliringlarni ereb ayalliridek kiyinishke mejburlighan erler néme üchün özünglar ereb erliridek kiyinmeysiler?
   Kochida kétiwatqan bir ayal diqqitimni tartti. U qara chümbel artiwalghanning üstige qangshirining üstidin yene bir parche qara rext chigiwalghan hem uzun we keng qara könglek kiyiwalghanidi. Könglikining étikining yerge tégiip turghan yéri meynetlikidin desmaldek bolup ketkenidi. Ashu meynet könglekni kiyip yürse özining teqwadarliqi, étiqadigha yüz kélelermu? Kélengsiz,körümsiz kiyinish arqiliq teqwadarliqni, étiqadni ipadilimisimu, yarishimliq, sipta, normal kiyinip, chirayliq yaghliq – sharpilarni yarashturup chigip yürsimu bolidighu? Güzel, latapetlik, emma sherm – hayaliq bolush qiz – ayallirimizning bexti we iptixari. Bu hergizmu sherm – haya, edep – exlaqni bir chetke qayrip qoyup, meydisi, qoltuqi ochuq könglek, qisqa yopka, hésiptek tar ishtan kiyish kérek dégenlik emes, belki milliy enenimiz, örp – aditimizge mas kélidighan kiyinish aditini chetke qaqmasliq dégenlik.
   Islam dini shinjanggha tarqalghandin kéyin ejdadlirimiz büyük yipek yolini boylap, ottura tüzlenglik, yawropa, ottura sherq we ottura asiyadiki soda tügünlirige bérip soda – sétiq bilen shughullanghan, bombay, islamabad, karachi, baghdad, demeshiq, qahire, semerqent, enjan qatarliq sheherlerge bérip ilim tehsil qilghan, mekke, medinege hej – tawap qilghili barghanlarmu xotun – qizlirini ereb ayalliridek kiyinishke zorlimighan, belki erler chekminini, mata tambilini, doppisini kiyip, ayallar qéshigha osma, tirniqigha xéne qoyup, shahi romal üstige chimen doppa we bashqa türlük tumaqlarni kiyip, etles, duxawidin könglek we ishtanlarni kiyip, latapitini namayan qilip hayatliq paaliyitini dawamlashturup kelgen. Shu zamanlarda chami yetken, iqtisadiy sharaiti yar bergen, yurt atlashni niyet qilghanliki kishi jahan kézip, barghan yéridiki yéngiliqlarni, mimarchiliq, tébabetchilik bilimliri we hüner – téxnika öginip, öz yurtlirining güllinishige töhpe qoshqan, milliy özlükni saqlap kelgen.
   Miladi 10 – esirde meshhur tilshunas, muteppekkur mehmud kashgheri shu zamanlarda uyghurlar arisida ewj alghan shéir – nezmilerni ereb we pars tilida yézish, uyghur tilida yézilghan shéirlarning bediiyliki, pasahiti yoq, dep qarash xahishigha reddiye bérish üchün, ‹‹diwani lugheti türk›› namliq shahane esirini yézip, uyghur tilining ereb tilidin qélishmaydighan pasahetlik, ipadilesh küchi yuqiri til ikenlikini mueyyenleshtürüp, ana tilimizgha bolghan sadaqitini ipadiligen. Ejdadlirimiz milliy medeniyitimizni, tilimizni shundaq qoghdimighan bolsa, bügünki künde xasliqimizni ipadileydighan medeniyet amillirini körelmigen bolattuq.
   Bezilerning kallisini bémenilik shunchilik qodangshitiwetkenki, ularche ‹‹yat dindikiler ishlepchiqarghan nerse – kérekler haram›› imish. Süniy hemrah, ayropilan, paraxot, yene nurghun ilghar mashina – üskünilerni démeyli, biz künde ishlitidighan yan téléfon, pikap, aptobus, eng addiysi wélisipit, tiraktor, séyalka, lampuchka, uningdin bashqa téléwizor, radiyo, kiralghu, tonglatqularni del shu yat dindikiler yasighan. Uchingizgha kiyiwalghan kiyimlerni, xotun – qizliringizning erebche chümbellirini siz tonuydighan tikküchige tikküzgüningiz bilen, rextini, kiyim tikish mashinisini, yip – yingnini yene shu yat dindikiler yasighan. Ashu zamaniwi mashina – üskünilerdin paydilinip turmushingiz we éhtiyajingizni qamdaysiz – yu, néme üchün uni haram, deysiz? Undaq bolsa hazirqi zaman turmushidin, medeniyitidin qol üzüp, öngkürlerde iptidaiy ademdek yashisingiz bolmamdu?
   Bezi nadanlar ölüm – yétimde yighlisa, toy – tökünde neghme – nawa qilsa, ussul oynisa haram, dep petiwa tarqitishmaqta. Sizni bu dunyagha apiride qilip, béqip chong qilghan ata – aningiz, qérindishingiz, yürek paringiz bolghan perzentingiz késellik yaki birer kélishmeslik tüpeyli sizdin waqitsiz ayrilsa, yighlimay turalamsiz? Mingbir japada béqip chong qilghan perzentingizning toyini jimjitla ötküzsingiz, özingiznimu, perzentingiznimu toy xushalliqidin mehrum qilghan bolmamsiz? Undaq bimene petiwalarni tarqatquche, nezir – chiragh, toy – tökünlerni menilik, téjeshlik ötküzüshni teshebbus qilsingiz aqilanilik bolmasmidi?
   Tarixta esebiylikni terghib qilidighan diniy küchler xelqimizning béshigha éghir külpetlerni salghan. Jahalet, nadanliq, qashshaqliq, terkiy dunyaliqni terghib qilghuchi appaq ghoja bashchiliqidiki sopi – ishanlar milliy medeniyitimiz, örp – aditimizni depsende qilip, xelqimizni zulmette qoyghan. Sopi – ishanlar qiz – ayallarni pes körüp, ularni terbiye élish pursitidin mehrum qilghan. Özliri jul – jul jende kiyip, chach – saqallirini östürüp, paskina tinini yurtmu yurt sörep yürüp, kishilerni we özlirini xurapiyliqqa, nadanliqqa mehkum qilip,diyarimizning ijtimaiy, iqtisadiy tereqqiyatini chékindürüp, xelqimizni xaru – zarliqta, ach – yalingachliqta qoyghan. Milliy medeniyitimizni weyran qilishqa jan – jehli bilen urunghan jahaletlik zamanlardimu xelqperwer,meripetperwer ölima – shairlirimiz sopi – ishanlarning uchigha chiqqan esebiylikige taqabil turidighan shéir – dastanlarni yazghan. Xelqimiz bibaha ‹‹12muqam››ni, xelq naxsha – qoshaq, dastanlirini éytip, ewladlargha qaldurghan. Shunga ular bügüngiche yétip kélelidi. Shuningdin körüwélishqa boliduki, esebiy, bimene idiye yéngiliqqa, tereqqiyatqa, ilim – meripetke intilidighan xelqimizning uzaq tarixqa ige medeniyet bostanigha, ejdadlirimiz berpa qilghan, béyitqan örp – adet gülshinige hergizmu buzghunchiliq qilalmaydu. Shundaqtimu diniy esebiylerning, bimenichilerning xelqimiz arisidiki xurapiy, aq – qarini perqlendürelmeydighan, yalghan – yawidaq petiwalargha asan ishinip kétidighan nadan kishilerni zeherlishining aldini élip, ularning yaman gherizige zerbe bérip, hazirqi zamangha xas köz qarashqa ige adem bolush üchün, bir niyette tirishishimiz kérek.



Kéyinkisi
 Munasiwetlik xewerler
 
 Qiziq nuqta
 
Awat süretlik xewerler
Shinjang kücha nahiyesining yéza igilik mehsulatliri junggo yémeklik
Pen téxnika
Wi-Fi signalida tok tarqitishqa bolidu
Iqtisad
bbb.jpg
Shinjangning 15 karxanisi junggodiki 500 küchlük qurulush matériyalli
Tenterbiye
2014-yilliq dunya longqisi putbul musabiqisining yawropa rayoni qoshumch
Ghelite Ishlar 
 
Kocha Parangliri 
 
Edebiy Eserler 
 • Hindistanda 250 kilogiramliq ‹‹hajetxana tort›› ...
 • Alimlar chüshendürelmeywetqan insanlarning 10 tür...
 • Qorsiqi "haraq ishlepchiqiridighan" boway
 • Amérikiliq bir situdént "tamaq yéyish musabiqisi"...
 • "közi" eng chong hasharet
 • Chaqchaqtin kéyin saqiyip ketken gas
 • Hasharatlar keltürüp chiqarghan déngiz hadisisi
 • Su astida muzika orundighan tunji adem
 
 • Er-xotunlar birlikte chéniqsa téximu saghlam bolidu
 • Nikah buzulushtiki toqquz bésharet
 • Béyjingda tolluqsiz 2-yilliqning bir oghul oqughuch...
 • Guangshi lyujowda saqchilar oghrilanghan 300 yashtin...
 • Béyjingda tolluqsiz 2-yilliqning bir oghul oqughuch...
 • Ewrez tuwiqidiki senet(1)
 • Junggodiki boytaqlar eng köp jaylar tizimliki
 • Jéjyangliq "zomiger bay" chay ichürüshke 8 milyun...
 
 • Beytullaning ezan munari
 • Qoshumang türülgende
 • Wang qadirning béghi
 • Pichir-pichir
 • Chünche qiz
 • Kimge
 • Bir qedem bir dunya
 • Ezgü tilek
Istansimiz Chastotimiz Torimiz FM MW SW Méhnetkeshler Töhpikarlar Neshr Hoquqi Elan mulazimiti
Muhim dölet apparatliri (Xenzuche): Muhim axbarat torliri(Xenzuche):      Uyghurche axbarat torliri:     
Junggo xelq qurultiyi | Junggo hökümet tori | Junggo xelq siyasiy meslihet kéngishi | Aliy xelq sot mehkimisi | Aliy xelq teptish mehkimisi | Dölet ishliri mehkimisi axbarat ishxanisi | Döletlik radiyo-kino-téléwiziye bash idarisi
     
Alaqilishish adrési: béyjing shehiri shichéng rayoni fushingmén tashqi kochisi 2-qoru
Pochta nomuri: 100866 Téléfon:010-86097477 Faks:010-68045504 Élxet:uy@cnr.cn
网上传播视听节目许可证号 0102002 中央人民广播电台版权所有(C) 京ICP备05065762号