Junggo uyghurche radiyo tori
Betni saqliwéling Bash bet qiliwéling
Tenterbiye  Ma’arip   Medeniyet   Pen-téxnika   Iqtisad   Xewer Merkizi
Tordiki Radiyo  Ghelite ishlar   Kocha parangiliri   Edebiyat   Qanun tori   Süret ambiri
Mexsius Sehipe  Widiyo   Filimler   Tarixtiki Bügün   Gülistan   Matériyal
  Bash bet>>Medeniyet>>Uyghur medeniyiti         
 
Uyghurlarning qandaq qaide – yosunliri bar?
Tehrir:Gülbehrem muxtar     Menbesi:Junggo uyghurche radiyo tori     Yollan’ghan waqit: 2014-04-21

 

qaide – yosun bir milletning maddiy we meniwi turmushida üzlüksiz dawamliship kéliwatqan, shu milletning turmush endizisi, dunya qarishi, qimmet qarishi, diniy étiqadi, medeniyet – seniti, siyasiy, iqtisadiy we ijtimaiy tereqqiyati teripidin belgilengen, shu millet ezaliri birdek étirap qilghan, bir pütün milliy medeniyetning ayrilmas qismigha aylanghan heriket – yosunlirining omumiy yighindisi. Uyghurlarmu özige xas milliy örp – adet we mol qaide – yosun medeniyitige ige.
    Undaqta uyghurlarning qandaq qaide – yosunliri bar?
    Uyghurlarning qoshnidarchiliq we méhmandarchiliq yosunliri, soda yosunliri, kiyinish yosunliri, aile yosunliri, kishilik munasiwet we pezilet yosunliri, jemet yosunliri, ozuqlinish yosunliri, salamlishish yosunliri, toy – tökün we nezir – chiragh yosunliri, hörmet yosunliri, alaqilishish yosunliri qatarliq qaide – yosunliri bar bolup, bu qaide – yosunlar özige xas milliy alahidiliki bilen medeniyitimizni julalandurmaqta.
    Uzaq tarixiy tereqqiyat jeryanida bir qisim qaide – yosunlirimiz üzülüp qalmay, ewladmuewlad dawamliship dewrimizgiche yétip keldi. Qaide – yosun bir milletning mewjutluq shekli, milliy alahidilikining namayandisi we medeniylik derijisini ölcheydighan ölchem. Chünki u milletning tarixiy musapiside tedrijiy shekillinip, béyip we mukemmelliship, shu millet hayatining ayrilmas qismigha aylinip ketken. Medeniyitimizge nezer salsaq, tarixtin buyan emel qilip kelgen qaide – yosunlirimiz medeniyitimizning muhim terkibiy qismi ikenlikini bayqaymiz.
    Ziddiyet – toqunushlar qaide – yosun arqiliq hel qilinidu, kishiler arisida qaide – yosungha boy sunush turmushning muhim sherti dep qaralghachqa, herqandaq ishning qaididin chetnep kétishige yol qoyulmaydu. Shunga ejdadlar ‹‹elge kirseng élingche, sugha kirseng bélingche›› dep, her qandaq yerge barghanda shu yerning qaide – yosunlirigha boy sunushni tekitlep kelgen. Ata – anilar perzentler tughulghandin tartipla, qiz bolsa qizlargha xas, oghul bolsa oghullargha xas qaide – yosun ögitidu.Insaniyet jemiyiti nahayiti mukemmel, köp qatlamliq, renggareng qaide – yosunlar üstige qurulghan. Shunga qaide – yosungha emel qilish ijtimaiy turmushta bolsun, kishilik munasiwet yaki döletler ara munasiwette bolsun muhim ehmiyetke ige. Undaqta hazir kishilerning qaide – yosunlargha ehmiyet bérishi qandaq boluwatidu? Ulargha qandaq qaide – yosun terbiyesi bérish kérek?
    Tereqqiy qilish, medeniylishish, zamaniwilishish insaniyet jemiyitining muqerrer yüzlinishi. Jemiyet tereqqiy qilip, kishiler medeniyleshkenséri qaide – yosunlar shuninggha munasip halda téximu béyip, kishilik turmushning muhim omurtqisigha aylinishi kérek idi. Wahalenki, bügünki künde bezi qaide – yosunlirimiz susliship, öz hayatiy küchini yoqatmaqta. Bu, emeliyette milliy rohning suslishiwatqanliqining belgisi. Iqtisad we jemiyet uchqandek tereqqiy qiliwatqan bolsimu, nurghun qaide – yosunlirimiz öz rolini jari qildurup, kishilerge edep – exlaq ögitidu we medeniy bolushqa yétekleydu.
    Ulugh edib yüsüp xas hajip qaide – yosun heqqide toxtilip mundaq dégen: ‹‹xizmetke yarap yol achay dégen kishi ishni kichikidin bashlishi, kirish – chiqish, olturush – qopush bolsun, qaide – yosunlarni puxta igilep, herikitini tüzitishi lazim››. Bu bayandin ewladlargha kichikidin bashlap qaide – yosun terbiyesi bérishning zörürlükini körüwalghili bolidu. Buning üchün aile terbiyesige ehmiyet bérish tolimu zörür. Chünki aile bir millet qaide – yosunlirining buliqi hésablinidu. Ulugh alim darwin ömrining axirida yazghan ‹‹pushayman xatirisi››de: ‹‹men bir ömür izdinip insaniyetke nurghun keshpiyatlarni yaritip bergen bolsammu, biraq yer sharigha alte exmaqni qaldurup ketkenlikimdin tolimu ökünimen›› dep yazghan. Darwin néme uchun bu‹‹pushayman xatirisi ››ni yazdi? Chünki u bir ömür öz kespi we ijadiyiti bilen bolup kétip, aile terbiyesige sel qarighan. Netijide alte balisi yaramsiz bolup yétilgen. Azade öy, yéterlik maddiy sharait hergizmu bir bala uchun ösüp yétilishning toluq shert – sharaiti hésablanmaydu. Eng muhimi wujudimizda aile maaripi üchün zadi qanchilik ‹‹xémirturuch ››ning bar – yoqluq mesilisi. Yaxshi aile terbiyesi balilarning kelgüside yaramliq adem bolup chiqishida muhim rol oynaydu. Matériyallargha asaslanghanda, 150 ösmür jinayetchini tekshürüsh arqiliq ularning 40% ining nachar aile muhitida chong bolghanliqi bayqalghan. Shunga balilargha kichikidin bashlap yaxshi bolghan aile terbiyesi bérish kérek.
    Eneniwi paaliyetlerning rolidin paydilinish arqiliq qaide – yosun terbiyesi bérish kérek. Qaide – yosunlirimizda tarixta ötken ulugh töhpikarlarning qebrisini yoqlaydighan eneniwi paaliyet bar. Bu, kishilerge ümid, ishench we jasaret ata qilip, ularning qelbini ejdadlirimizning ésil xisletliri bilen sughirishta muhim rol oynaytti. Hazir nurghun kishiler tarixta xelq üchün jan tesedduq qilghan qehrimanlirimizni, ilim babida alemshumul netijilerni yaratqan alimlirimizni anche bilmeydu. Eger ewladlar ejdadlirigha qelb töridin orun berse, qelbide ularning rohini jari qildurush istiki oyghansa, wujudi hayatiy küchke tolidu. Démek ashundaq paaliyetler öz nöwitide dölet we xelq üchün jan tesedduq qilidighan nurghun pidakarning meydangha kélishige türtke bolidu.
    Yashlar we qiz – ayallargha bérilidighan qaide – yosun terbiyesige sel qarimasliq kérek. Barliq qaide – yosunlirimiz insaniy exlaq – pezilet üstige qurulghan, pezilet ghunchilirimiz mana mushu qaide – yosun baghchisida échilghan. Qaide – yosunlirimizning yadrosini öz ara hörmet we ömlük, shermiy haya, nomus, edep – exlaq,dostluq, wapadarliq, méhribanliq qatarliq xisletler teshkil qilidu. Bizde ‹‹haya kötürülüp ketse, arqidin bala kélur›› dégen eqide bar. Bu yerdiki haya balilargha insaniy xislet ata qilidighan, ularni yamanliqtin yiraq turushqa we yaxshiliqqa ündeydighan, qelbige pakliq uruqini chachidighan qaide – yosunni körsitidu. Adem hayasiz bolsa, uning qedir – qimmiti bolmaydu, qaysi ailidin haya kötürülüp ketse, shu aile bextsizlikke yüzlinidu.
    Hazirqi toy – tökün, nezir – chiragh paaliyetliridiki qaide – yosunlarda özgirish bolmaqta. Mesilen: sheherlerde toylashmaqchi bolghan qiz – yigitke nikah oqulghandin kéyin, qiz aldi bilen perdazxanigha bérip girim qilidu, ochuq toy kiyimi kiyidu, andin réstorangha yötkep kélinip, toy bashlinishtin burun yüzi échiwétilidu. Esliy qizlirimiz toyda eneniwi kiyimlirimizni kiyip, közlirige sürme tartip, qéshigha osma qoyup yasinatti, bu, hazir tüptin özgirip ketti... Ölüm – yétim ishlirigha kelsek, hazidarni réstorangha chaqirip, mey – sharablar bilen ‹‹qarisi››ni oshtup qoyidighan ehwallar peyda boldi. Perzentlirimizni yaxshi terbiyege ige qilimiz deydikenmiz, bimene qaide – yosunlarni özgertip, enenimizge warisliq qilishimiz kérek. Hazirqi toy – tökün, nezir – chiraghlirimizdiki qaide – yosunlirimizgha xilap yuqarqi ehwallar pütkül uyghur jemiyitige tesir körsetmekte. Shunga bundaq gheyriy medeniyetning tesirige sel qarashqa, kelgüsining warisi bolghan balilargha bolghan bu jehetiki qaide – yosun terbiyesi bérishke sel qarashqa bolmaydu.
    Bu dunya qaide – yosun bilen shundaq güzel we jelpkar. Shunga kishilik turmushqa qimmet we mene bexsh etküchi, idiye we medeniyet jehette yuksek utuqlargha érishishimizning mehsuli bolghan qaide – yosunlarni ulughlisaq, ewladlar qelbige qaide – yosundin ibaret xisletlik uruq chachsaq, yash ewladlar qelbide yüksek derijidiki milliy roh we milliy ghururni urghitip, emeliyitimiz arqiliq örp – adet, qaide – yosunlirimizni uzimizge kompas, mayak qilalisaq, milliy medeniyitimizni téximu nurlandurup, insap – diyanetlik, ghurur – wijdanliq, shermiy – hayaliq heqiqiy jungxua oghlanlirini yétishtürüp chiqalaymiz.



Kéyinkisi
 Munasiwetlik xewerler
 
 Qiziq nuqta
 
Awat süretlik xewerler
Jumulangma choqqisining jenubiy yantuluqidiki qar köchüsh weqeside qaz
Pen téxnika
Kelgüside qandaq bala tughaylaydighanliqini bilgili bolidighan téxnika
Iqtisad
Alma yene nurghunlighan yéngi patnétlargha érishti
Tenterbiye
Chawshyende mangyungdi mukapati xelqaraliq marafonche yügürüsh musabi
Ghelite Ishlar 
 
Kocha Parangliri 
 
Edebiy Eserler 
 • Besh ming dollarliq shakilat
 • Engiliyediki alte putluq qoza
 • Taylandtiki su chéchish bayrimi mezgilide ölgen, y...
 • Braziliyediki "qoshkézekler kenti"
 • Dunyadiki on chong ajayip haywanat közi
 • Dunyadiki 97% eqliyfon wirosi Android din kélidiken
 • Soghuq chiqiralaydighan yazliq mayka
 • Yéngi zillandiye töt közlük ghelite béliq bayqaldi
 
 • Shénjénda ézitqu menzire peyda boldi
 • Biraziliyede er saqchi dem élishtin kéyin ayalgha ...
 • Amérikiliq jinsini özgertken ayal kemsitishke uchr...
 • Uyghur yigiti eli we uning waqit qarishi
 • Ayrilghusi kelmigen hindistanliq tutash tenlik aka-uka
 • Torlashqan muhebbet dirammisi tunji meydan muwapiqiy...
 • Koriyelik bir yash dada tor oyunigha meptun bolup ke...
 • Shimaliy qutuptiki muz öyde bir kéche turalighan s...
 
 • Dunyada bir xil adem bar
 • Ghelite boway
 • Her küni özingizdin on soal sorap turung
 • Ümid
 • Aq köngüllük ــ jelipkar ayal bolushning asasi
 • Dostluq we muhebbet
 • Sen tughulghan héliqi küni
 • Chirayingizgha mesul bolung
Istansimiz Chastotimiz Torimiz FM MW SW Méhnetkeshler Töhpikarlar Neshr Hoquqi Elan mulazimiti
Muhim dölet apparatliri (Xenzuche): Muhim axbarat torliri(Xenzuche):      Uyghurche axbarat torliri:     
Junggo xelq qurultiyi | Junggo hökümet tori | Junggo xelq siyasiy meslihet kéngishi | Aliy xelq sot mehkimisi | Aliy xelq teptish mehkimisi | Dölet ishliri mehkimisi axbarat ishxanisi | Döletlik radiyo-kino-téléwiziye bash idarisi
     
Alaqilishish adrési: béyjing shehiri shichéng rayoni fushingmén tashqi kochisi 2-qoru
Pochta nomuri: 100866 Téléfon:010-86097477 Faks:010-68045504 Élxet:uy@cnr.cn
网上传播视听节目许可证号 0102002 中央人民广播电台版权所有(C) 京ICP备05065762号