Bash bet>>Medeniyet>>Uyghur medeniyiti
Uyghurlarning yengge qoshup ewetish aditi
Tehrir:Méhrigül xudaberdi     Menbesi:Shinjang géziti     Yollan'ghan waqit: 2014-11-19

 

muhemmettursun hesen

uyghurlarda tunji toyi bolghan qizgha toy küni yengge qoshup ewetish aditi bar. Qiz yatliq bolushtin burun ata – anisining hamiyside chong bolghan bolsa, yatliq bolghandin kéyin éri we qéyinata – qéyinanisini kütidu. Shunga ejdadlirimiz tunji toyi bolghan qizgha yengge qoshup, yigitning öyige ewetish arqiliq bu mesilini hel qilghan.

yengge qilip tallanghan ayal qiz terep jemeti ichidiki yashqa chong, exlaq – pezilet, bilim – mertiwe jehette bashqilardin üstin turidighan, aile ishlirigha pishshiq, wapadar, köyümchan, perzent terbiyelesh jehette mol tejribige ige, chonglarni kütüshni bilidighan, töshükke mahir abruyluq ayal bolup, qiz bilen birge yigitning ailisige kélidu. Yengge toy küni qizgha etigende qaysi waqitta ornidin turush, érini, qéyinata – qéyinanisini qandaq kütüsh, qandaq salam bérish, gep – söz, ish – herikette qandaq bolush, aile ezaliri bilen qandaq ep ötüsh, taamni qandaq teyyarlash, dastixanni qandaq sélish, aile ezaliri otturisidiki munasiwetni qandaq tengshesh, erning kiyim – kéchek, yémek – ichmikini qandaq bir terep qilish, ailide edeplik, medeniy, semimiy, wapadar, rastchil, éghir bésiq, kemter, mulayim, epuchan bolush, ailige köyünüsh,gep toshumasliq,aile exlaqigha riaye qilish, aile ishlirida özini chetke éliwalmasliq, hemme ishqa chat kériwalmasliq... Dégendek ishlar toghrisida qizgha nesihet qilidu,turmushigha bext tilep, musteqil turmush yoligha qedem qoyghanliqini eskertidu.

yengge qizning yéngi ailiside peqet bir kéche – kündüz hemrah bolidu. Mushu waqit ichide yéngi kélingha qilishqa tégishlik ishlar toghrisida tepsiliy terbiye, chüshenche béridu. Qiz yéngi hujrigha kirgenning ikkinchi küni qiz terepning uruq – tughqanliri qiz we yenggini yoqlap alahide taam teyyarlap qizning hujrisigha kélidu. Bu, qiz – yigitni etigenlik ghizalandurush dep atilidu. Taam yéyilip bolghandin kéyin yengge qaytip kétidu. Qiz shuningdin bashlap yéngi aile muhitida musteqil turmush kechürüsh yoligha qedem qoyidu.

yéngi kélinge nisbeten yenggining roli nahayiti chong. Yéngi kélinning turmushining bextlik bolush – bolalmasliqida yenggining mueyyen mesuliyiti bar. Yengge tejribilik, bilimlik, turmush tejribisige mol, gep – sözliri jayida bolsa, kélinmu yenggining nesihetlirige, terbiyesige yaxshi emel qilsa, kélinning kelgüsi turmushi bextlik ötidu.

uyghurlarning tunji toyi bolghan qizgha yengge qoshup ewetish aditige uyghurlarning exlaq, medeniyet qarishi, inaqliq – ittipaqliq chüshenchisi, bala terbiyelesh, bextlik aile qurush, ailige sadiq bolush, chonglarni hörmetlesh éngi, ümidwarliq ishenchisi, ailige bolghan mesulyet tuyghusi qatarliq köp xil medeniyet éngi mujessemlengen.

 

Kéyinkisi
Munasiwetlik xewerler
yéngi xewerler Yene
süretlik xewer Yene
süretlik tenterbiye xewerliri
pen-téxnika uchurliri Yene
ghelite ishlar Yene
kocha parangliri Yene
saghlamliq Yene