Bash bet>>Xewer Merkizi>>Dunyagha nezer
Xelqarada iran bazirini igilesh dolquni kötürüldi,
Tehrir:Ilham mamut     Menbesi:Junggo uyghurche radiyo tori     Yollan'ghan waqit: 2015-08-04

 

iranning yadro mesilisi toghrisidiki kélishimning imzalinishigha egiship, xelqarada iran bazirini igilesh dolquni kötürüldi, shuning bilen bir waqitta iranning énérgiye baziri muhim orunda turdi. Hindistan bu kélishimni imzalashta payda élip, ottura asiya rayonida junggo bilen riqabetlishishke bashlidi.

chetel taratqulirining xewer qilishiche: ottura sherq rayoni bilen pars qoltuqi rayoni iranning yadro mesilisi toghrisidiki kélishimning tesiri eng tiz namayan bolghan rayon iken. Biraq, uning yoshurun tesiri bu rayon bilenla cheklinip qalmaydu. Yéqinqi künlerdin buyanqi munazire shimalda rusiyedin bashlinip, ottura asiyadiki barliq jumhuriyetler, sherqtin hindistan bilen junggodin ibaret ottura asiya rayonining jughrapiyelik siyasiy weziyitidimu zor özgirishlerni yasishi mumkin. Emeliyette, kélishim emeliyleshtürülsila, iran we uning bashqa ittipaqdashliridin sirt, eng chong menpetke érishküchi hindistan hette yawropa elliri ittipaqi bolushi mumkin.

ispaniyede chiqidighan dunya gézitining 23- iyul xewer qilishiche: hindistan üchün ilip éytqanda, téhran bilen washington munasiwiti yaxshilansa amérikining künséri küchiywatqan istiratigiyelik munasiwiti yoluquwatqan bir chong tosalghu togitilipla qalmastin, yene hindistanning iranning énérgiye sahesi bilen sabiq sowét ittipaqining ottura asiyadiki ittipaqdash jumhuriyetlirige kirishige paydiliq iken. Hindistanning mezkur rayonda muhim rol oynashni ümid qilishida bixeterlik nezerde tutulupla qalmastin, yene néfit bayliqigha érishishmu nezerde tutulghan. Iranning yadro mesilisi toghrisidiki kélishim élan qilinghandin kiyin, téhran yéngi déhlining chaghabar portini ichip, hindistangha afghanistan bilen ottura asiya rayonigha baridighan quruqluq yolini ichip bérip, iranning köp yillardin buyanqi arzusini yeni téhran, hérat, düshenbini tutashturidighan yolni rawanlashturushni ümid qilghan. Undin bashqa, chaghabar portimu hindistanning junggoning pakistanning fudar portida mewjut bolup turushigha qayturulghan inkasi bolup, béyjing bilen yéngi déhli hindi okyan bilen tinch okyan rayonidiki istiratikiyelik ishenmesliki we künséri küchiyiwatqan riqabitining toluq gewdilinishi.

xewerlerge qarighanda, nöwettiki weziyette, rusiye iranni iraq we sham islam döliti esebiy teshkilatigha zerbe bérish urushida hel qilghuch töhpe qoshsa bolidu dep hésablaydiken. Chünki chéchiniye mesilisi mewjut bolup turghanliqi üchün, moskwa ghazatchilar teshkilatining kéngiyishidin intayin ensireydu. Undin bashqa, moskwa, téhrangha qural éksport qilishni kücheytishini hemde iranning énérgiye saheside muhim rol oynishini ümid qilidu, shundaq déyishke boliduki, téhran bilen bolghan munasiwetning ongushluq bolushi dunyada 2 chong tebiiy gaz zapisigha we 4- chong néfit zapisigha ige iran bilen düshmenleshken riqabet munasiwiti shekillinishidin saqlanghili bolidu. Rusiye iran néfitining köplep xelqara bazargha kirishi we uning ottura asiya néfit éksporti liniyeside mewjut bolup turushidin endishe qilidu.

xewerlerge qarighanda, junggo rusiyening ichki déngiz bayliqini monopol qilishigha menggülük xatime bergen, moskwaning orni yenimu ajizlishi mumkin, tekitlep ötüshke tégishliki shungi, junggoning néfit turubisi bilen tutashturulushtin ilgiri, türkmenistanning iran bilen tutishidighan ikki néfit turubisi bolghan bolup, uning yötkesh iqtidari anche küchlük emesken. Biraq u yawropa elliri ittipaqigha nisbeten bir qeder zor simowélliq xaraktérige we küchlük istiratigiyelik ehmiyetke ige. Uning üstige bu türkmenistan bilen iranning tebiiy gaz zapisining muhim bolghanliqidila bolmastin, bu quruqluq yoli turubisi moskwa kaspiy déngizi yoli arqiliq peyda qilghan, bösüp ötkili bomaydighan qiyin ötkeldin ötüshke paydiliq, bu tosaq yawropa elliri ittipaqining rusiye chigrisidin ötmey turup türkmenistan bilen qazaqistanning nifitige érishishige tosalghu bolidu. Shunga iranning yétim qélish halitining axirlishishi yawropani énérgiye bilen teminleshning köp xillashqan istratégiyesige yéngi sehne hazirlap berdi.

 

Kéyinkisi
Munasiwetlik xewerler
yéngi xewerler Yene
süretlik xewer Yene
süretlik tenterbiye xewerliri
pen-téxnika uchurliri Yene
ghelite ishlar Yene
kocha parangliri Yene
saghlamliq Yene